ԱՄՆ-ի նախագահ Ջո Բայդենը հայտարարել է, որ դուրս կգա նախագահական ընտրապայքարից, եթե բժիշկները պարզեն, որ ինքն առողջական խնդիրներ ունի։ «Անկեղծ ասած, ես կարծում եմ, որ միակ բանը, որ տարիքը բերում է, իմաստությունն է»,- հավելել է Բայդենը։ Ավելի վաղ նա ասել էր, որ կհրաժարվի նախընտրական մրցապայքարից միայն այն դեպքում, եթե Աստված իրեն ասի դա անել։               
 

Մահ, իսկ հետո՞...

Մահ, իսկ հետո՞...
06.02.2009 | 00:00

(վկայություններ մահվան, թաղվելու, հարության հավատի, ննջեցյալների համար հոգևոր կարգեր պահելու կարևորության մասին)
ՆՆՋԵՑՅԱԼՆԵՐԸ

Սկիզբը` թթ. 6, 8-ում
ՈՍԿՈՐՆԵՐԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ

Որ մարդու ոսկորները նախասահմանական խորհուրդ ունեն, այդ կարելի է տեսնել մի շարք բաներից. առաջին, որ Աստված, երբ անիծեց Ադամին, թե հող էիր, մեղք գործելուդ պատճառով հողին վերադարձիր, սակայն մարդու մարմնի հող դառնալուց հետո ոսկորները պահպանեց:
Աստվածաշնչյան Հովսեփը մահից առաջ իր ոսկորների համար պատվեր տվեց, որ երբ Տերն այցելի, և դուք գնաք այս երկրից, իմ ոսկորներն էլ ձեզ հետ կտանեք:
Սա պարզորեն հուշում է, որ մարդու հոգին կապված է ոսկորների հետ, որովհետև մարմինը հողից էր` հող դարձավ: Եվ երբ ոսկորները տեղափոխում են, հոգին էլ է ոսկորների հետ տեղափոխվում և լիարժեք կապված է իր ոսկորների հետ և ոչ թե մարմնի, որ այլևս հող է:
Բանաստեղծուհի Գոհար Սարդարյանը` «Տիրամայր» ժողովածուի հեղինակը, որ օգնեց ինձ հոգևոր մի քանի գիրք սրբագրել, հասնելով Անդրանիկ Զորավարի հոգու կենդանության մասին վկայությունների էջին, ասաց.
-Զորավարի աճյունն իսկ (բնականաբար` ոսկորների մասին է խոսքը- Մ. Ո.) զորավոր մի եկեղեցի է: Երբ Եռաբլուրում վերաթաղելուց առաջ դստերս հետ գնացինք մարզահամերգային համալիր՝ հոգեհանգստյան հրաժեշտին, այնքան մեծ հոգևոր խաղաղություն և օրհնություն էր ողջ շրջակայքի վրա արևի պես ճառագայթում, բարության դաշտ կազմում, որ երկար ժամանակ վայելում էինք Զորավարի արդար Հոգու ներկայությունը: Ժամանակն անցնում էր, բայց տուն դառնալու ամենևին ցանկություն չէի զգում: Մտածեցի, թե աղջիկս, տարիքից ելնելով, այն, ինչ ես եմ զգում, գուցե չի՞ զգում և գուցե ձանձրացե՞լ է ինձ երկար սպասելուց: Նայեմ տեսնեմ, ինքն էլ է նույն երկյուղած օրհնության ու հափշտակության մեջ: Սակայն գնացող-եկողները շատ էին, և մեր այդքան երկար մնալն արդեն գուցե «աչք էր ծակում», և, ամենևին չուզենալով, հեռացանք:
Ավելացնենք, որ առաքյալները ճշմարիտ վախճան ունեցող, Փրկչի անվանը հավատարիմ վկաների ոսկորների համար կարգ դրեցին, որ նրանց մահվան օրը նրանց հիշատակը կատարեն և «նրանց ոսկորների նշխարները որպես պատիվ վերցնելով՝ փառավորեն Քրիստոսին» (Ղուկաս, «Առաքելական կանոններ»): Եվ հայտնի է շարունակությունն էլ, որ հայոց եկեղեցիների հիմքում զորավոր այդ սրբերի ոսկոր մասունքներից դրվեցին, որ սրբերի ոսկորներին իջնող նրանց հոգու հաղթական զորությունը շնորհաշատ դարձնի եկեղեցու մեջ գտնվողներին: Եվ երբ մեր եկեղեցիներում աղոթում ենք, բնականաբար, սրբերի հոգիները ևս օգնում, զորակցում են մեզ` մեր աղոթքին: Սրբերի մասունքների հարցում Հայաստանը գուցե թե ամենահարուստ երկրներից է, որովհետև համամարդկային բազմաթիվ սրբերի ոսկորների մասունքներ ունենք մեր եկեղեցիների հիմքերում պահ տված: Իսկ Արցախում են գտնվում Հովհաննես Մկրտչի ոսկորների մասունքներից, որ նշանակում է Հովհաննես Մկրտչի հոգևոր զորակցությունն ունենալ:
Սակայն այս ամենն արդարների ոսկորների մասին էր: Մեղավորների ոսկորներին հարաբերվողներն օրենքով յոթ օր պիղծ էին համարվում և դրանց դիպչելու երրորդ ու յոթերորդ օրերը լվացվում, մաքրվում էին: ՈՒստիև արդարի ոսկորներն ու մեռելի ոսկորները տարբերվում են: Երբ մեկը սուրբ մասունք է, մյուսը դիվական ապականություն է փոխանցում: Հիսուսը հայտարարում է, որ կեղծավորները` օրենսգետներն ու փարիսեցիները, իրենց մեջ մեռելների ոսկորներ են ներառում, նրանց ոգիների հետ են և նրանց պատժի դատապարտությանը պիտի ենթարկվեն. «Վա՜յ ձեզ, կեղծաւորներիդ՝ օրէնսգէտներիդ և փարիսեցիներիդ, որ նման եք սպիտակեցրած գերեզմանների, որոնք դրսից գեղեցիկ են երևում, մինչ ներսից լի են մեռելների ոսկորներով և ամենայն ապականութեամբ: Նոյնպէս և դուք, դրսից մարդկանց արդար եք երևում, մինչ ներսից լի եք կեղծաւորութեամբ և անօրէնութեամբ» (Մատթէոսի Ավետարան)։
Մի քանի օգտակար մեջբերումներ ևս անենք Սուրբ Գրքից` ոսկորներին վերաբերող. «Դու քո աչքին իմաստուն մի՛ թուա, այլ վախեցի՛ր Տիրոջից և խուսափի՛ր ամենայն չարից:
Դա քո մարմնի համար՝ բուժում և քո ոսկորների համար՝ դարման կը լինի»: Կամ` «նախանձից մարդու ոսկորները փտում են», նաև` «բարի լուրեր լսողի ոսկորները փարթամանում են և առողջանում» (Առակներ):
Վերջում, թե ինչպես է Աստված իր զորությունը իշխում ոսկորների վրա և երբ կամենա կարող է նրանցից կրկին կենդանի մարդ ստանալ, մեջբերենք Եզեկիել մարգարեից մի հատված, որ այնքան է կենդանի, որ ասես ինքդ էլ ընթերցելիս ներկա լինես.
«Տիրոջ ձեռքը հանգչեց ինձ վրայ. բարձրացրեց ինձ Տիրոջ Հոգով, դրեց ինձ մի դաշտի մէջ, որ լի էր մարդկանց ոսկորներով: Պտտեցրեց ինձ ոսկորների շուրջը: Դրանք շա՜տ-շատ էին դաշտի երեսին ու սաստիկ չորացած էին: Նա ասաց ինձ. «Մարդո՛ւ որդի, արդեօք կը կենդանանա՞ն այդ ոսկորները»: Ես ասացի. «Տէ՛ր Աստուած, այդ դու գիտես»: Նա ասաց ինձ. «Մարդո՛ւ որդի, մարգարէացի՛ր այդ ոսկորների վրայ և ասա՛ դրանց. Չորացա՛ծ ոսկորներ, լսեցէ՛ք Տիրոջ պատգամները: Այսպէս է ասում Տէր Աստուած այդ ոսկորներիդ. Ահա ես ձեզ վրայ կենդանի շունչ եմ բերելու, ձեզ ջղեր եմ տալու, ձեզ վրայ միս եմ բերելու և մաշկ քաշելու, իմ հոգին եմ տալու ձեզ, և դուք կենդանանալու եք: Եւ պիտի իմանաք, որ ես եմ Տէրը»: Ես մարգարէացայ, ինչպէս որ հրամայել էր ինձ Տէրը: Ու երբ մարգարէացայ, մի ձայն լսեցի. յետոյ շարժում եղաւ. և ոսկորը ոսկորի հետ մօտեցաւ բոլոր յօդերին: Տեսայ, որ ջղերն ու մսերը պատում էին ոսկորները, նրանց վրայ մաշկ էր ձգւում, բայց դրանց մէջ դեռ շունչ չկար: Նա ասաց ինձ. «Մարգարէացի՛ր, մարդո՛ւ որդի, մարգարէացի՛ր շնչի վրայ և ասա՛ շնչին. Այսպէս է ասում Տէր Աստուած. Ե՛կ, ո՛վ շունչ, չորս հողմերից, ու փչի՛ր մեռելների վրայ, և նրանք կը կենդանանան»: Ես մարգարէացայ, ինչպէս որ հրամայել էր ինձ Տէրը: Ու շունչ մտաւ նրանց մէջ, և կենդանացան: Ելան կանգնեցին իրենց ոտքերի վրայ. դա բազմախուռն մի ժողովուրդ էր»:
Ըստ այսմ, եթե դիտենք չորս օրվա մեռյալ Ղազարոսի հարությունը, որ Քրիստոսի խոսքով գերեզմանից կենդանացած ելավ կամ Քրիստոսի բժշկությունները` ի ծնե կաղին քայլեցնելը, ի ծնե կույրին տեսնել կարողացնելը, անդամալույծներին, բորոտներին բժշկելն ու մաքրելը, հավատում ենք, որ Աստծո համար անհնար ոչինչ չկա, և երբ հաճո լինենք Նրան` մեկ Կամքի մեջ, մեր խնդրանքով էլ այդ ամենը կանի: Բայց ամենակարևորը Աստծո համար` մեր անհատական ապաշխարություններն են, ըստ մեր կայացած չափանիշների:
ՏԵՐՈՒՆԱԿԱՆ ՔԱՌԱՍՈՒՆՔԸ
(համբարձում)
Ավետարանում Փրկչի Համբարձման մասին քիչ է գրված, սակայն հավատացողի համար այդքանն էլ բավական է: Փրկչի քառասունքի մասին, այնուամենայնիվ, առաքելական առավել հիշատակում կա` Ղուկաս Ավետարանիչի «Առաքելական կանոններում», լավ է, որ մեկ հատված մեջբերենք, որովհետև Փրկչի քառասունքը քրիստոնյա մարդկության ամենամեծ նախախնամական իրողություններից մեկն է և ճշմարտության ճանաչման մի կարևոր դրվագ, երբ Տերը համբարձվեց երկինք` իր աշակերտների աչքի առաջ, տեսանելի: Երկրորդ, որ, ինչ մեջբերում ենք, շատ քիչ է դեռ հայտնի հավատացյալ աշխարհին: Գրքույկը, գրաբարից մեր թարգմանությամբ, 1995-ին տպագրեց Շահե արքեպիսկոպոսը, իսկ 2008-ին ներառեցինք մեր թարգմանած Գոշի «Դատաստանագրքի» հոգևոր հավելվածում:
Համբարձման սքանչելի վկայությունն ավելի նկարագրական ճանաչելով, այդպես ավելի տեսանելի պիտի հասկանանք, որ մարդկային հոգիները ևս համբարձում են ունենում, Քրիստոսի զորությամբ` իրենց մահվան քառասուներորդ օրը:
....Նույն այդ օրը, վաղ առավոտյան, աշակերտները Ձիթենյաց լեռը բարձրացան, որտեղ Տեր Հիսուս Քրիստոսը, սովորական աչքի համար աներևույթ տեսիլքով, եղավ նրանց մեջ և զորացրեց նրանց: Այս մեծ կիրակիի առավոտյան կողմ Փրկիչը, բարձրացնելով իր տերունական ձեռքը, դրեց տասնմեկ աշակերտների գլխներին և նրանց շնորհեց քահանայության աստիճան, որպեսզի նրանք էլ իրենց հերթին ձեռնադրությամբ նույն քահանայությունը շնորհեն իրենց աշակերտներին: Եվ երբ աշակերտները երեցության պարգևն ընդունեցին և պատվեր ստացան, որ իրենք ևս քահանայության պարգևով օծեն իրենց հնազանդ աշակերտներին, որպեսզի նրանք էլ Ավետարանի քարոզողներ և ընդհանրական սուրբ եկեղեցու սեղանի սպասավորներ լինեն, մկրտեն բոլոր հեթանոսներին՝ Հոր, Որդու և Սուրբ Հոգու անունով, այդ ժամանակ հանկարծահաս մի լուսավոր ամպ եկավ, վերցրեց Կենարարին ու բարձրացրեց երկինք:
Եվ առաքյալները, որ միաբան արժանի եղան լուսավոր այդ տեսիլքը տեսնելուն և Աստված որդու համբարձմանն ու Հոր աջ կողմը նստելուն, ցնծալից ուրախությամբ փառաբանում և գոհանում էին Աստծուց, և այնպիսի ուրախություն էր, որի մասին Տերը նախօրոք էր նրանց ասել, թե՝ «Առավել ուրախություն պիտի լինի այն ժամանակ, երբ Մխիթարիչ Սուրբ Հոգին ուղարկեմ»: Նրանք ուրախանում և ցնծում էին, որովհետև քահանայության աջն ընդունել էին ճիշտ այնպես, ինչպես Մովսեսն ու Ահարոնը: Եվ Ձիթենյաց լեռից իջնելով, նրանք եկան Վերնատուն, որտեղ իրենք էին առաջին եկեղեցին: Այստեղ էր, որ Տիրոջ հետ միասին զատիկը կերան, այստեղ էր, որ աշակերտները հարցրին Նրան, թե ով է նա, որ Նրան պիտի մատնի հրեաների ձեռքը: Այստեղ էր, որ եղան վեճեր և հարցմունքներ: Եվ այստեղ էր, որ աշակերտները միմյանց մասին հոգ էին տանում և մտածում, թե ինչպես մեր Տիրոջ արքայության Ավետարանը ամբողջ երկրի վրա քարոզեն: Եվ այստեղ էր, որ Տերն իր սուրբ Մարմնի և Արյան Խորհուրդն աշակերտներին հայտնեց, որով նրանք առաջինը մտան հավիտենական լույսի թագավորության մեջ: Եվ այստեղ, այդ նույն օրը, միաբան ամենքով կատարեցին Սուրբ Հաղորդության խորհուրդը, և այստեղ դրեցին Արքայության Ավետարանի քարոզչության սկիզբը՝ ողջ տիեզերքի համար...
Այս նույն դիտակետով քրիստոնյա արժանի հոգին ևս մահվան քառասուներորդ օրը համբարձվում է Տիրոջ մոտ` իր շնորհները պարգևելով այս աշխարհի իր մերձավորներին:
Մի թարմ օրինակ բերենք, որ խիստ հստակ ու հասկանալի է, քանի որ Աստվածային Հայտնությամբ է տրվել այսօրվա մեր լավ գեղանկարիչներից մեկին` Նիկոլ Աղաբաբյանին։
Վերջերս նա մերձավորների ծանր կորուստներ ունեցավ` հայրը, բանաստեղծ քեռին, նկարիչ ընկերը... և հայտնվեց ցայտնոտային մի հոգեվիճակում: Շատ էր կապված նրանց և նրանց մահից հետո էլ մտքով միշտ նրանց հետ էր և ո՛չ ուտում էր, ո՛չ խմում, նրանց հետ էր խոսում և, ինչպես ասում են` կաշին ու ոսկորն էր մնացել: Ասես ինքն էլ հայտնվել էր այս կողմի աշխարհի և այն կողմի միջև: Մերձավորն ապրում էր ու այժմ չկա: ՈՒ եթե սիրում ես նրանց, թվում է, անտանելի է համակերպվել, որ կողքիդ չեն: Թեպետ ամենքիս համար էլ բանական սերն է ճշմարիտը, այն, որ Աստծո Խոսքի խրատներով պիտի խորհել ննջեցյալների մասին և ոչ թե զգայական, որ կարող է տանել անհավատության կամ այն աշխարհի հետ ոչ ցանկալի, անգամ վտանգավոր հարաբերումների:
Որքան էլ համոզում էինք նկարչին, որ նրանց մարմինն է միայն մահացել, որ հոգով կենդանի են, ասում էր` այո, բայց չէր մխիթարվում: Թեպետ մեզնից էլ այդ ամենը լավ գիտեր, քանի որ իր նկարչությունն էլ երկնքի ու երկրի միջև է: Բայց Հիսուսը խոնարհվեց, իջավ մինչև երկիր, մինչև մահ ու դժոխք էլ, որ մեզ վստահեցնի ճշմարտությունն ու հանիրավի տառապանքներից ու անհուսություններից հեռու պահի: Նկարչի հոգեկան ցնցման այդ վիճակը երկար ամիսներ տևեց: Մի օր գեղանկարիչը խաղաղված, ժպտալով ասաց.
-Ամեն բան անցել է: Աստծո ձայնն եմ լսել: Նա երազիս մեջ ամեն բան բացատրեց և չարչարանքներիցս ազատեց: Տեսա անջուր մի գետի հուն, որի մեջ կանգնած էին նոր մահացած հարազատներս ու նոր մահացած ծանոթներս, իրենց տարբեր հագուստներով, բանաստեղծ քեռիս (հայտնի հրապարակախոս-բանաստեղծ Իգնատ Մամյանի մասին է խոսքը- Մ. Ո.), սպիտակ, նոր տաբատ-պիջակով էր, սակայն ամենքն էլ անշարժ արձաններ էին: Այդժամ երկնքից Աստծո ձայնը լսեցի, ասաց.
-Հողից առնվեցիք, հող դարձեք:
Եվ արձանի նման մահացածները միանգամից փշրվեցին, մանր հող դարձան ու թափվեցին ցած: Նրանցից պայծառ, կուրացուցիչ լույսեր պոկվեցին ու արագ բարձրացան երկինք:
Եվ Աստծո ձայնը կրկին լսեցի, որ ինձ ասաց.
-Տեսա՞ր, որ ամենքն էլ ինձ մոտ եկան, ու նրանց հոգիները կենդանի լույսեր են: Ինձ մոտ են, ապահովության մեջ:
Գեղանկարչի վկայությունն այնքան ազդու էր, որ խնդրեցի թույլ տալ հրապարակել:
-Եթե ինձ օգնեց, այլոց էլ կօգնի, իհարկե, հրապարակիր,- համաձայնեց Նիկոլ Աղաբաբյանը: Օրերս մահացավ նաև նկարչի հորեղբայրը, և նա արդեն ընդունեց քրիստոնեական չափ ու կշռով, զուսպ ու վեհ տխրությամբ: Ընդհանրապես, այս նկարչի ստեղծագործությունը, ինչպես ասացինք` երկնքի ու երկրի միջև Աստվածային լույսի հայտնատեսական խոսք ունի, և պատահական չէ, որ նրա ցուցահանդեսներին հաճախակի են հոգևորականներ այցելում: 2005-ին Ազգային գրադարանում բացված ցուցահանդեսում, հոգևոր երգի ուսուցիչ, ամենքիցս սիրելի, լուսահոգի Խորեն Պալյանը, առաջացած տարիքն ու հոգնությունը մոռացած, մեկ ու կես տասնյակ շարական երգեց` ցուցահանդեսի բացումն այդպես, մեր հայրերի խոսքերով օրհնելով: Սովորական մահկանացուներիս համար դեռ դժվար ըմբռնելի են Նիկոլի վկայած մեր ընտիր մի շարք լուսահոգի մեծերի հոգիների այցելությունները և նրանց, մասնավորապես Սայաթ-Նովայի զրույցները նկարչի հետ:
Մկրտությամբ իմ սանիկ Անահիտը ևս նման մի հայտնատեսություն է վկայել, որ մի շարք անգամներ իրեն այցելել է Կոմիտասը և իր խաղաղական զրուցներով օգնել: Անահիտը մկրտության ժամանակ Սուրբ Գևորգ եկեղեցում տեսավ ու վկայեց նաև Սուրբ Հոգու էջքը` աղավնու նմանությամբ:
ՀՈԳԵՎՈՐ ՄԱՐՄՆԻ ՇԵՐՏԵՐԸ
Սուրբ գրքերն ու աստվածաբանական հետազոտությունները մարմնի և հոգու համար նույն բանն են ասում, այն, որ մարմինը բնակարան է մարդու հոգու համար կամ հոգու հագուստն է: Նախասահմանում կար, որ այդ հագուստը չի մաշվելու, այլ անընդհատ նորոգվելու է, եթե այդ հագուստ-մարմնի մեջ գտնվող հոգուն չվնասեն: Վնասեցին, և մարմինը սկսեց մահով տարաբաժանվել ու վերադառնալ հողին: Եվ եթե հոգին ու շունչը հեռանում են մարմնից, մարմինը վերածվում է դիակի: Սկզբից սկսյալ` մարմինը ստեղծված, սարքված է կավահողից, իսկ հոգին հավիտենական լինելով` Աստծո կողմից է ներդրված նախօրոք ձևակերտված կավե մարմնի մեջ: Եվ այնքան կատարյալ է ներդրված, որ ասես նույնական լինեն: Նույն բանը, որ մարմինը հողից է, պարզ կարելի է հասկանալ նաև այն բանից, որ մեր մարմինները սնվում են հողից աճած պտուղներով: Թեպետ մեր մարմինները, որքան էլ իրենց որակով բարձր ու կիրթ, բայց հողից առնված լինելով, սննդի պահանջն ունեն` հիմնականում հողի տված բարիքների: Ասում ենք հիմնականում` դեռ մարմնավորը գերակա անվանող մարդկանցս համար, որովհետև հոգևոր պատմության մեջ մի շարք օրինակներ կան, երբ մարդիկ տարիներ շարունակ ապրել են միայն աղոթքով, մի բան, որ շատ շատերիս դեռ դժվար է ընդունել: Պայծառատես Թերեզ Նոյմանը, որ Հայրենական պատերազմի տարիներին դեռ ողջ էր, միայն սուրբ հաղորդությամբ և աղոթքի կենարար հացով էր սնվում երկար տարիներ: Նա տեսնում էր ժամանակների մեջ, և Քրիստոսի խաչելությունը նկարագրելիս Տիրոջ մարմնի վերքերի տեղերից իր մարմնին ևս արյունածոր վերքեր էին բացվում: Մեկ այլ սրբուհու` Մարիամ Եգիպտացու մասին վկայվում է, որ ապաշխարության նպատակով սուրբ հաղորդություն ճաշակեց և մտավ անապատ, հիսունյոթ տարի ոչինչ չկերավ և ոչինչ չխմեց և մարմնի մահվան շեմին էր, երբ Աստված Հայր Զոսիմոսին ուղարկեց նրան սուրբ հաղորդություն տալու: Եվ հոգևոր հայրը պատմում է, որ Մարիամ Եգիպտացին երկար օրերի ճանապարհն անցնում էր երկու ժամում, խաչակնքում էր գետի ջուրը և քայլում էր ջրերի վրայով, ձեռքը Սուրբ Գիրք երբևէ չէր առել, բայց այդ մեծ քահանային խրատում էր Սուրբ Գրքից արված կարևոր մեջբերումներով: Եվ այլ հոգևոր բազմաթիվ շնորհներ ուներ, որոնց երկրավոր մարդկանցից շատերս չենք տիրապետում կամ սակավ ենք տիրապետում: Եվ ասում էր` Սուրբ Հոգին իջնում և սովորեցնում է իրեն և Աստծո Խոսքով իսկ սնում է ու ծարավը հագեցնում: Այսինքն, Աստծո առաջ սրբանալու, Նրա հետ հարաբերվելու դոգմատիկ սահմանափակում երբևէ չկա անգամ ամենամեծ մեղսագործների համար էլ (Մարիամ Եգիպտացին անբարոյականությունից էր կտրուկ դարձ արել), եթե նրանք ի սրտե դարձի գան` իրենց անձի լրիվ, անխտրական լրիվ ուրացմամբ, և այդ անեն հանուն հավիտենական սրբավարք կյանքի, ուր հողե մարմինը մուտք չունի:
Այսինքն. բուն մարդն իր մարմինը չէ, ինչպես որ, եթե դղյակում էլ ապրելիս լինեինք կամ պալատում, այդ դղյակն ու պալատը ինքներս չէինք լինի: Այսինքն թե` լավ է լավ, ապահով բնակարանը, բայց բնակարանում ապրողն է գերական, հավիտենականն ու կարևորը, չէ՞ որ բնակարանն իր համար է և ոչ թե ինքը` անցողիկ բնակարանի:
ՈՒստի մարմնի գոյատևելու օրենքն այլ է` ըստ երկրի գոյատևման, իսկ հոգունն այլ է` ըստ հավիտենական երկնքի և Ամենքի Արարչով է պայմանավորված, քանի որ մենք հոգիներ ենք` մարմինների ժամանակավոր բնակարաններում ապրող: Այսինքն թե` մահը չկա, մահվան «կա»-ն պայմանական է, մեզ համար անցումային փուլ, երբ մեր վարքով համաձայն ենք Տիրոջ Կամքին, այդժամ մեր հոգևոր մարմնի շերտն է մեզ մարմին: Ինքներս չենք վնասվում: ՈՒստի սրանց գոյատևման անհրաժեշտ պայմանները` մարմնինը և հոգունը, հաճախ հակառակ են միմյանց: Պողոս առաքյալն ասում է. «Մարմնի օրենքը հակառակ է հոգուն, հոգունը` մարմնին: Դուք հոգով ընթացեք»: Ի վերջո, մարդու մարմինը մեղքի պատճառով դատապարտված է մահվան, իսկ հոգին անհրաժեշտ է կենդանի պահել Աստծո տված տաղանդների գործադրմամբ: Աստծո Խոսքն է մեզ համար կյանք և Շնորհ գործադրելն է հոգու ապրելու համար սնունդ: Ի վերջո, բոլոր շնորհները (տաղանդ, հանճար, աղոթքավարք կյանք) հոգևորից են, որ Աստված խնդրողին է տալիս, գործադրողների շնորհներն ավելացնելով: Սակայն եթե ըստ մարմնի կամքի ենք ընթանում, կորցնում ենք մեր հոգին ու հոգևորը, այդժամ են իսկապես մեզ վրա սկսում իշխել մահն ու դժոխքը, և շնորհ չգործադրողից Աստված վերցնում է շնորհը և տալիս գործադրողին: Այդ ճշմարտությունն է խոսում Քրիստոսի Ավետարանը:
Այսինքն, մարդն իր ազատ կամքով ինչ փնտրում, այդ է գտնում: Իսկ եթե Աստված մարդուն ազատություն չտար, մարդը կնմանվեր ռոբոտի, մեխանիկական կամակատարի, իսկ որևէ մեխանիկական արարած սիրել չի կարող, այսինքն` չի կարող լինել Աստծո զարմ, քանի որ Աստված Սեր է: Եվ բանական այդ սիրուց է կյանքը հավիտենական:
Ավելացնենք միայն, որ ննջեցյալների մասին ոսկե մեկնություններ ունի Հովհան Ոսկեբերանը: Կա և Գրիգոր Լուսավորչին վերագրվող «Հարցումներ հրեշտակին» գրությունը նույն խնդիրների մասին` ժողովրդախոս լեզվով: Եվ բոլոր գրությունների խրատն էլ նույնն է` մարդ լինել` ըստ տասը պատվիրանների և առավելը` ըստ Լեռան Քարոզի: Բնականաբար, դրանք ոչ թե անգիր անելու կամ այլոց դիտակետ դարձնելու մասին է խոսքը, այլ` Աստված և մարդ առանձնակի կապի և մարդասիրության:
Մաքսիմ ՈՍԿԱՆՅԱՆ
Հ. Գ. -Առաջիկայում կանդրադառնանք և՛ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնություններին, և՛ Գրիգոր Լուսավորչի «Հարցումներ հրեշտակին» գրությանը։

Դիտվել է՝ 2434

Մեկնաբանություններ